Krztusiec - choroba o ktorej dorosli nie powinni zapominac Krztusiec - choroba o ktorej dorosli nie powinni zapominac

Krztusiec
- nie ryzykuj

choroba,
o której dorośli
nie powinni zapominać

Zdjęcie przedstawiajace Eweline Cejlowska

Niewielu z nas ma świadomość, że w wieku dorosłym szczepienie przeciw krztuścowi zaleca się powtarzać co 10 lat. Pandemia COVID-19 jest dobrym momentem, by zintensyfikować edukację w tym temacie.

Pamiętajmy, że szczepienie nie tylko minimalizuje ryzyko zakażenia, ale także rozwój powikłań po chorobie. U dorosłych wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko powikłań, szczególnie u pacjentów z chorobami współistniejącymi.

Liczba zachorowań na krztusiec cyklicznie wzrosta (począwszy od lat 90-tych), a choroba coraz częściej dotyka młodzież i osoby starsze. W 2020 roku zdiagnozowano w Polsce ponad 700 przypadków krztuśca, a mówimy o okresie, gdy większość z nas stosowała się do wytycznych związanych z pandemią, jak zachowanie dystansu czy zasłanianie nosa i ust.

Ewelina Celejewska
Redaktor Prowadząca

Krztusiec – choroba, o której dorośli nie powinni zapominać

Grafika przedstawiajaca dawne badania lekarskie na krztusiec u dzieci

Jeszcze 70 lat temu zachorowania na krztusiec należały do codzienności, a choroba była częstą przyczyną śmierci niemowląt11.

Dzięki wprowadzeniu w 1960 roku masowych szczepień przeciwko krztuścowi, w kolejnych latach liczba zachorowań spadła prawie do zera11. Taka sytuacja utrzymywała się do końca lat 80-tych. Od lat 90-tych liczba zachorowań na krztusiec wzrasta cyklicznie co kilka lat, zarówno w Polsce jak i na świecie1.

Krztusiec nadal nas zaskakuje i pozostaje problemem zdrowia publicznego w skali globalnej. Co ważne, nie jest wyłącznie chorobą wieku dziecięcego; coraz częściej chorują starsze grupy wiekowe.

Jak często występuje krztusiec?

Od połowy lat 90-tych XX wieku, także w krajach stosujących masowe szczepienia, obserwuje się wzrost zachorowań na krztusiec, szczególnie u starszych dzieci oraz dorosłych11.

W Polsce cyklicznie, co kilka lat, notuje się wzrost zapadalności na tę chorobę1.

Liczba zarejestrowanych w naszym kraju zachorowań na krztusiec7

Wykres z danymi zachorowalnosci na krztusiec w latach 2012 - 2020

Jednak faktyczna liczba zachorowań jest znacznie większa1.

Grafika pokazujaca dysproporcje miedzy zgloszonymi a niezgloszonymi przypadkami zachorowan na krztusiec

Specjaliści podkreślają, że liczba rzeczywistych przypadków infekcji jest w przypadku krztuśca dużo wyższa niż liczba zgłoszonych zachorowań. Dzieje się tak, ponieważ krztusiec u dorosłych często jest niewykrywany (przyczyną są skąpe objawy i/lub późne zgłaszanie się do lekarza) lub źle diagnozowany (z powodu niespecyficznych objawów)14,18.

Na 1 zgłoszone zachorowanie przypada średnio 71 niezgłoszonych zachorowań na krztusiec we wszystkich grupach wiekowych, a wśród osób starszych (w wieku 65-70 lat) nawet 320 niezgłoszonych zachorowań – wynika z polskich badań przeprowadzonych w latach 2009-20111.

Również na świecie dokładna, rzeczywista liczba przypadków tej choroby nie jest znana19.

ZAPAMIĘTAJ!

Liczba zachorowań na krztusiec u dorosłych
jest niedoszacowana21.

Wśród osób w wieku 65 lat  i więcej rzeczywista zachorowalność może być nawet kilkaset razy wyższa1.

Co to jest krztusiec?

Grafika pokazujaca czastki krztusca w powiekszeniu pod mikroskopem

Krztusiec (inaczej koklusz) jest ostrą chorobą zakaźną dróg oddechowych, wywoływaną przez bakterię – pałeczkę krztuśca (łac. Bordetella pertussis) wydzielającą toksynę krztuścową, powodującą martwicę nabłonka dróg oddechowych.

Najbardziej charakterystycznym objawem krztuśca jest przewlekły, napadowy kaszel11.

Kto choruje na krztusiec?

Krztusiec nie jest wyłącznie chorobą wieku dziecięcego11

Grafika przedstawiajaca wiele kaszlacych osob w roznym wieku

Z polskich badań wynika, że coraz częściej chorują starsze grupy wiekowe, w tym wysoki odsetek dorosłych1 (podobny trend widać też w innych państwach Europy i w USA)11.
Na wzrost zachorowań w tych grupach istotny wpływ ma zanikająca wraz z czasem odporność poszczepienna14.

W Polsce ponad połowa przypadków krztuśca dotyczy osób w wieku 15 lat i więcej1:
• najwyższa zapadalność w tej grupie jest w wieku 15-19 lat oraz 60-64 lata1,
• większe ryzyko zachorowania mają pacjenci z astmą lub przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)6.

Grafika przedstawiajaca matke z dzieckiem

Dorośli są głównym źródłem zakażenia niemowląt, dla których krztusiec może być bardzo groźny, a nawet prowadzić do zgonu11.

ZAPAMIĘTAJ!

Na krztusiec można zachorować w każdym wieku, a nawet kilka razy w życiu, ponieważ przebycie choroby nie pozostawia trwałej odporności21.

Jak dochodzi do zakażenia krztuścem?

Grafika przedstawiajaca osobe chora na krztusiec, ktora poprzez kaszel roznosi wirusa

Źródłem zakażenia jest chory człowiek – zarówno z pełnoobjawowym krztuścem, jak i łagodną postacią choroby (najczęściej ten drugi)19 – który może zakażać nawet przez 4-5 tygodni11.

Zakażenie pałeczką krztuśca przenosi się drogą kropelkową (poprzez kaszel, kichanie, mówienie), a także poprzez kontakt bezpośredni, choć w tym przypadku zaraźliwość jest znacznie mniejsza11.

Sytuacje, w których może dojść zakażenia19:
• bliski kontakt z chorym (twarzą w twarz w odległości do 1 m),
• bezpośredni kontakt z wydzielinami chorego (np. dzielenie się jedzeniem, używanie tych samych sztućców),
• przebywanie w zamkniętym pomieszczeniu z chorym (w bliskiej odległości co najmniej przez godzinę).

ZAPAMIĘTAJ!

Krztusiec jest bardzo zaraźliwy, łatwiej się nim zakazić niż grypą, świnką, różyczką czy ospą wietrzną12.

Jeden chory może zainfekować od 12 do 17 osób12.

Jakie są objawy krztuśca?

Grafika przedstawiajaca kaszlaca starsza osobe

Wydawać by się mogło, że rozpoznać krztusiec jest dość łatwo – jego podstawowym objawem jest bowiem przewlekły, zazwyczaj intensywny kaszel. Ma on charakter napadowy z tendencją do nasilania się w godzinach nocnych, oprócz tego kaszel u pacjentów chorych na krztusiec może być prowokowany przez spożywanie posiłku, emocje, kichanie czy ziewanie11.

Charakterystyczne dla kaszlu w przebiegu krztuśca jest to, że pod koniec jego napadu chory odkrztusza zazwyczaj gęstą wydzielinę (dzieci czasami ją połykają, a następnie nią wymiotują).

W przebiegu choroby typowe jest również to, że chorzy miewają napady duszącego kaszlu bez nabierania powietrza, które kończą się głębokim wdechem z towarzyszącym mu świstem krtaniowym (potocznie określanym jako „pianie”)2.

Krztusiec - nie, dziekuje Krztusiec - nie, dziekuje

Objawy krztuśca u dorosłych pojawiają się po okresie wylęgania – wynoszącym 7-10 dni, ale czasem nawet 3 tygodnie – i różnią się w zależności od fazy choroby11,19:

I. Faza nieżytowa -  czas trwania: 1-2 tygodnie
OBJAWY przypominają przeziębienie:

Warto tutaj wspomnieć również o tym, że okres wylęgania krztuśca (czyli czas od zakażenia do wystąpienia objawów choroby) bywa stosunkowo długi (nawet do 3 tygodni)20.

Różne nasilenie objawów powoduje, że osoba chorująca na krztusiec bagatelizując objawy, może nieświadomie zarazić chorobą innych ludzi.

LECZENIE:

• Podanie w tej fazie antybiotyku może zahamować postęp choroby.

II. Faza kaszlu -  czas trwania: 4-6 tygodni
OBJAWY:

LECZENIE:

• Podanie w tej fazie antybiotyku nie wpływa na przebieg choroby i nie łagodzi kaszlu, ale może skrócić okres zaraźliwości.

• Patrząc na powyższe doskonale widać, że krztusiec – ze względu na związany z nim intensywny kaszel – może utrudniać pacjentowi funkcjonowanie przez naprawdę długi czas.

II. Faza zdrowienia -  czas trwania: 3-4 miesięcy

Przeczytaj także

Nietypowe objawy krztuśca:

Grafika przedstawiajace badanie stetoskopem klatki piersiowej

Krztusiec to schorzenie o niejednorodnym obrazie klinicznym, które może przebiegać całkowicie odmiennie w różnych grupach wiekowych11.

U najmłodszych może w ogóle nie występować najbardziej charakterystyczny dla tej choroby objaw, czyli kaszel. Zamiast niego pojawiać się może m.in. kichanie, duszności, a nawet bezdechy8. Dla najmłodszych choroba jest zresztą bardzo groźna – szacuje się, że spośród wszystkich dzieci mających poniżej 12. miesięcy, nawet połowa może wymagać hospitalizacji9.

Nietypowo krztusiec przebiegać może u osób starszych. U nich bowiem może występować tylko przewlekły kaszel, bez wyraźnych 3 faz krztuśca, dodatkowo moga pojawić się inne objawy, takie jak  m.in. zaburzenia snu, chrypka, ból zatok czy nadpotliwość10.

ZAPAMIĘTAJ!

Krztusiec należy podejrzewać, gdy kaszel utrzymuje się ponad 7 dni i ma charakter napadowy. Im dłużej trwa kaszel, tym większe prawdopodobieństwo, że przyczyną jest krztusiec11.

W początkowym okresie chorobę trudno odróżnić od wirusowych infekcji górnych dróg oddechowych (przeziębienie, grypa)11.

Wszystko o kaszlu i sposobach jego łagodzenia

Kaszel - rodzaje, przyczyny, leczenie
Kaszel - rodzaje, przyczyny, leczenie

Kaszel to odruch wspomagający oczyszczanie dróg oddechowych, jednak w niektórych przypadkach kaszel może świadczyć o ciężkiej chorobie. Sprawdź, jakie są rodzaje kaszlu, jakie są jego przyczyny i jakie stosować leczenie kaszlu u dzieci, a jakie u dorosłych.

Męczący kaszel - przyczyny. Sposoby na duszący kaszel
Męczący kaszel - przyczyny. Sposoby na duszący kaszel

Męczący kaszel może być suchy lub mokry (z flegmą) i może występować zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Sprawdź, na jakie choroby może wskazywać uporczywy, męczący kaszel i wypróbuj domowe sposoby, które szybko przyniosą ulgę.

Suchy kaszel - przyczyny i leczenie suchego kaszlu
Suchy kaszel - przyczyny i leczenie suchego kaszlu

Suchy kaszel to zwykle, choć nie zawsze, pierwszy objaw infekcji wirusowej. Suchy kaszel często jest określany również jako kaszel męczący i dokucza zwłaszcza nocą, powoduje drapanie w gardle i uniemożliwia sen.

Astma oskrzelowa - objawy, przyczyny i skuteczne leczenie
Astma oskrzelowa - objawy, przyczyny i skuteczne leczenie

Astma oskrzelowa jest przewlekłą, zapalną chorobą dróg oddechowych. Astma to choroba o zmiennym przebiegu, jej objawy trudno przewidzieć. Czasem dolegliwości pojawiają się kilka razy w ciągu doby, czasem kilka razy w miesiącu, ich nasilenie także może się bardzo różnić.

POChP - przewlekła obturacyjna choroba płuc
POChP - przewlekła obturacyjna choroba płuc

POChP czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc daje oczywiste oczywiste objawy. Niestety, są one mylone z innymi dolegliwościami. Jeśli nie możesz złapać tchu po wejściu na drugie piętro, albo męczy cię poranny kaszel to nie bagatelizuj tyich objawów.

Choroba płuc (POChP) a zakażenie wirusem SARS-CoV-2
Choroba płuc (POChP) a zakażenie wirusem SARS-CoV-2

Hiszpańskie Towarzystwo Medycyny Internistycznej (SEMI) odkryli, że osoby zmagające się z POChP tzw. przewlekłym obturacyjnym zapaleniem płuc, prawdopodobnie są mniej podatni na zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2. Jeśli jednak zachorują na COVID-19, może być to ryzykowne.

Jakie mogą być skutki krztuśca?

Krztusiec to schorzenie o niejednorodnym obrazie klinicznym – w różnych grupach wiekowych może przebiegać całkowicie inaczej

Dzieci

Krztusiec to choroba stanowiąca poważne zagrożenie dla najmłodszych.

Według statystyk epizody bezdechów mogą rozwijać się u nawet 61%, a zapalenie płuc u 23% hospitalizowanych niemowląt9.

Dzieci

Dorośli

U osób dorosłych dochodzi do powikłań wynikających przede wszystkim z przewlekłego, intensywnego kaszlu19.

Średnio co czwarty dorosły doświadcza powikłań po krztuścu. Ryzyko ich wystąpienia rośnie wraz z wiekiem pacjenta. Szacuje się, że 4 na 10 pacjentów w wieku 60 lat i więcej, doświadczy powikłań po przechorowaniu krztuśca23,24.

Na ciężki przebieg krztuśca bardziej narażeni są pacjenci z chorobami współistniejącymi, tj. otyłość, astma, cukrzyca, POChP, choroba serca lub nerek, choroby nowotworowe oraz osoby palące25.

Dorośli
Pacjent w szpitalu Pacjent w szpitalu

ZAPAMIĘTAJ!

1 na 4 chorych
z krztuścem w Polsce wymaga pobytu w szpitalu
(482 hospitalizacje na 1629 zachorowań w 2019 r.)13.

Krztusiec u 40% chorych po 60. roku życia wywołuje powikłania, między innymi zapalenie płuc, przepukliny, nietrzymanie moczu, złamania żeber23,24.

Możliwe powikłania u dorosłych10, 11, 23, 24

Leczenie krztuśca – dlaczego chorobie tej powinno się przede wszystkim zapobiegać?

Grafika przedstawiajaca tabletki na jednej rece i szklanke wody w drugiej

Krztusiec jest chorobą bakteryjną, w związku z tym leczoną z wykorzystaniem antybiotyków.

Antybiotykoterapia wdrożona wcześnie łagodzi przebieg choroby, kiedy jednak zostanie rozpoczęta dopiero w okresie napadowego kaszlu, to nie ma już ona wpływu na nasilenie dolegliwości, a jedynie doprowadza do skrócenia czasu, w którym pacjent może zakażać innych ludzi2.

Pomimo tego, że medycy dysponują wiedzą na temat leczenia krztuśca, nadal najistotniejsza pozostaje profilaktyka.

Jak chronić się przed krztuścem?

Grafika przedstawiajaca szczepionke

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zachorowaniom na krztusiec są szczepienia ochronne, realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) – u dzieci są one obowiązkowe, u dorosłych zalecane4,14.

Biorąc pod uwagę wszystkie możliwe zagrożenia związane z krztuścem, nie ulega wątpliwości, że profilaktyka odgrywa w tym przypadku kluczową rolę28.

Regularne szczepienia zmniejszają ryzyko zachorowania, ale i ciężkiego przebiegu oraz wystąpienia powikłań krztuśca.

Wszystko o szczepieniach

Według aktualnego Programu Szczepień Ochronnych szczepienie przeciw krztuścowi jest zalecane WSZYSTKIM DOROSŁYM4 (od 19 r.ż.) w postaci pojedynczej dawki przypominającej co 10 lat.

W związku z przesłankami epidemiologicznymi szczepienie jest zalecane szczególnie:

Zalecenia dotyczące szczepień

Dzieci

W Polsce w ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO), dzieci szczepione są przeciwko krztuścowi  4 dawkami szczepionki w podstawowym schemacie szczepień do 18. miesiąca życia oraz 2 dawkami przypominającymi (w 6. i 14. roku życia). Nabyta wtedy odporność zapewnia ochronę w dzieciństwie i młodości, jednak nie trwa przez całe życie. Ani przechorowanie, ani zaszczepienie w dzieciństwie przeciwko krztuścowi nie likwiduje ryzyka zachorowania na krztusiec w wieku dorosłym4,14,21.

Dzieci

Dorośli

Dlaczego dorośli powinni się regularnie szczepić?
Ponieważ odporność na krztusiec jest nietrwała i z czasem zanika, zarówno po szczepieniu, jak i zachorowaniu14.
Dlatego według aktualnego PSO szczepienia przeciwko krztuścowi zalecane są wszystkim osobom dorosłym (od 19 r.ż) w postaci pojedynczej dawki przypominającej co 10 lat4.

Szczepienia przypominające są realizowane szczepionkami skojarzonymi, przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap)4, które są dobrze tolerowane. Z działań niepożądanych najczęściej występują odczyny miejscowe (bolesność w miejscu wkłucia, zaczerwienienie, obrzęk), drażliwość, senność, niewielka gorączka i ból głowy); działania te mają charakter przejściowy20.

Dorośli

Kobiety w ciąży

Szczepienia ciężarnych przeciwko krztuścowi ochraniają zarówno przyszłe matki jak i ich dzieci. Zaleca się wykonanie szczepienia pomiędzy 27. a 36. tygodniem ciąży4.

Według badań szczepienia kobiet w ciąży we wspomnianym wyżej okresie wykazały 78%-ową efektywność ochrony przed krztuścem u niemowląt, w pierwszych miesiącach po narodzeniu15.

Mniejsze jest również ryzyko zachorowania matki, w związku z czym znacząco maleje zagrożenie, że to właśnie ona zarazi krztuścem swoje dziecko16. To ważne, ponieważ matki bywają najczęstszym źródłem zakażenia krztuścem niemowląt19.

Kobiety w ciąży

Covid-19 a profilaktyka krztuśca

Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje w czasie pandemii realizację szczepień przeciwko infekcjom układu oddechowego (w tym przeciwko krztuścowi) u dorosłych, zwłaszcza wśród osób starszych i z chorobami współistniejącymi27.

Covid-19

ZAPAMIĘTAJ!

Na krztusiec zwykle chorują osoby, które nie przyjmują dawek przypominających szczepionki11.
Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z upływem czasu od ostatniej dawki szczepionki11.

Najlepszą metodą profilaktyki krztuśca są regularne szczepienia ochronne, które zaleca się wszystkim dorosłym w postaci 1 dawki przypominającej co 10 lat14.

BIBLIOGRAFIA

Szczepienie, podobnie jak podanie leku, może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych.

Wszystkie działania niepożądane produktów leczniczych należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel. (22) 492-13-01, fax (22) 492-13-09, zgodnie z zasadami monitorowani bezpieczeństwa produktów leczniczych lub do podmiotu odpowiedzialnego za produkt, którego zgłoszenie dotyczy. Formularz zgłoszenia niepożądanego działania produktu leczniczego dostępny jest na stronie Urzędu www.urpl.gov.pl.

Treści zamieszczone w materiale mają wyłącznie charakter informacyjny, nie mogą być traktowane jako forma konsultacji medycznej i nie mogą zastąpić konsultacji lekarza, do którego należy ostateczna decyzja o sposobie i zakresie stosowanego leczenia.

GSK Commercial Sp. z o.o., ul. Rzymowskiego 53, 02 - 697 Warszawa, tel.: 22 576 90 00, fax: 22 576 90 01, pl.gsk.com.

NP-PL-PTX-WCNT-210001 Kwiecień 2021

Materiał sponsorowany przez firmę GSK